Van respectloze actie naar respectloze reactie

Het is 23:34. Een doodnormale avond waarop de zwakke staat van mij ruggengraat zich wederom laat kennen en ik dus alweer 25 minuten aan het gezichtsbruinen ben. Zo noemen mijn vriend en ik het turen naar een blauw verlicht schermpje terwijl je in een donkere kamer op bed ligt. ‘Ben je nog lekker aan het gezichtsbruinen schatje?’ De eerste vlagen reacties op de grap van de 538 DJ’s die Maan te gast hadden in de studio verschijnen op mijn scherm. ‘Wat een onsmakelijke actie!’, ‘Dit is toch niet grappig?’ en ‘Echt respectloos naar Maan’.

Het originele audiofragment van het ongelukkige moment durfde ik niet te luisteren. Niet alleen al om het feit dat ik met al die zwangerschapshormonen om werkelijk alles moet janken, maar misschien nog wel meer omdat ik het überhaupt slecht trek om een pijnlijk moment express nog dieper te beleven. Het maakt voor het verkrijgen van een totaalplaatje in dit geval ook niet uit. Het is allemaal erg simpel. Maan kwam (zeer waarschijnlijk enigszins zenuwachtig) haar nieuwe single ten gehore brengen en terwijl ze met haar ogen dicht zich concentreert op de performance kwam er een mannelijke streaker zichzelf even showen. Gevolg? Maan opent haar ogen, schrikt en als reactie komen er tranen. Dat was niet helemaal de bedoeling, zo erkennen ook de DJ’s die er vlug een plaatje ingooien.

Afijn. Erg vervelend allemaal maar het wordt online tenminste goed opgenomen voor Maan. Ik win het ondertussen van de aantrekkingskracht van het scherm en ga enigszins teleurgesteld in medialand rustig slapen. De volgende ochtend heeft het nieuws zich natuurlijkerwijs breder verspreid en zijn het niet meer alleen muziekprofessionals en artiesten die op mijn tijdslijn voorbij komen. Bij het lezen van de nieuwe reacties knapt er nu wel echt iets en ben ik het die schrikt en staat te janken.

‘Wat een overtrokken reactie van Maan’, ‘Het was maar een grapje, waarom gelijk gaan huilen?’ en ’20 jaar en schijnbaar nog nooit een piemel van dichtbij gezien’. Met mijn mond open sta ik aan de grond genageld naar mijn scherm te staren. De overgang van nacht naar dag heeft ons van respectloze actie naar respectloze reactie gebracht. In eerste instantie probeer ik mijn eigen verontwaardiging te temperen maar het duurt niet lang voordat ik wakker word uit de bubbel die ‘ontkenning’ en ‘machtsmisbruik’ heet.

Ook hier hoef ik niet verder te lezen en mijzelf te verdiepen in wat er nu echt speelt. Ook hier is het heel simpel. En dan quote ik graag de scherpe woorden van een vrouw die dit beter kan verwoorden dan ik: ‘Hoe ze reageert is haar recht. Wij kunnen nooit in het hoofd en hart van een ander kijken. Het feit dat ze nog sorry zegt ook spreekt boekdelen over deze machtsverhouding. Ze is slachtoffer van een intimiderende actie waar die gasten gewoon mee weg komen, want da’s lachen en je moet niet zo overdrijven. Dat de meeste comments over haar reactie gaan in plaats van de totaal ongepaste en gedateerde seksuele intimidatie heeft een naam: ‘Victim Shaming’. Laten we in godsnaam met zijn allen wakker worden’. – Laura Jansen.

Het is 08:25 en ik ben klaarwakker. Ik ben boos en teleurgesteld dat het blijkbaar nog steeds nodig is om het op te nemen voor een vrouw die een slechte grap in haar schoot geworpen krijgt. Dat het nodig is om te moeten verduidelijken dat een grap pas een geslaagde grap is als de ontvangende partij dat ook zo beleeft. Dat die ontvanger blijkbaar de druk voelt mee te moeten spelen omdat ze bang is anders zwart gemaakt te worden of niet meer bij de zender langs te mogen komen. Maar vooral omdat het dus nog steeds niet wordt gerespecteerd een eigen reactie te hebben, kwetsbaar te zijn en voor jezelf op te komen als jij het gevoel hebt dat het niet klopt of goed voelt. En dat vergt niet alleen wakker worden. Dat moet simpelweg gewoon veranderen.

Foto: Verne Ho van Unsplash.com

Meneer Rademakers 

‘Laat het leven niet achter’, klonk het mompelend. Ze keek op van de Sudoku waar ze al een half uur naar aan het staren was en zag zijn grijzige verstarde verschijning. Zijn gezicht verweerd door de jaren, wangen alsof leeggezogen en de uitgedroogde huid die over was gebleven aan de verliezende hand van zwaartekracht. Zijn ogen waren ooit blauw maar die leken de laatste tijd geen kleur meer te kunnen geven. Ze waren nog steeds gericht op het raam waar hij vanaf die plek bijna zeker niets doorheen kon zien. De staar die hij vasthield had ook niets weg van het kijken naar een schouwspel op de parkeerplaats. Het was meer alsof hij naar een film aan het kijken was maar niet weg durfde te kijken om zo niets te missen. Hij herhaalde het nog een keer. ‘Laat het leven niet achter’. Nu duidelijker te horen, alsof zijn stem even nodig had gehad om op sterkte te komen. Hij had al jaren niets gezegd. Laat staan dat hij wist wie zij was. Zijn dagen waren lang, stil en eenzaam. Behalve als zij er was. Dan veranderde dat laatste heel eventjes. Lang en stil was het altijd.

Toen de alzheimer zijn intrede deed vergat hij wel steeds meer, maar het bleef een bijdehante man met een sterke eigen mening die weinig stil zat. In het begin begreep hij erg goed wat er gebeurde en konden ze er samen over praten. Hij zorgde er zelfs voor dat er om gelachen kon worden. De laatste keer dat ze met zijn allen uit eten waren lagen ze nog schaterlachend en huilend over de tafel omdat hij de éne na de andere grap maakte over de onheilspellende aftakeling die hem te wachten stond. Hij had genoeg geleefd en meegemaakt zei hij tenslotte, wat valt er dan te treuren? ‘Jullie zijn er straks nog en kunnen wél alles goed herinneren, dat is toch het belangrijkste?’ had hij iedereen op het hart gedrukt. Nog nooit eerder was ze zo in de war geweest. Was het zelfbescherming en was hij in werkelijkheid banger dan hij leek? Of probeerde hij niet zichzelf maar juist ons gerust te stellen? Ze snapte er niks van, nog steeds niet, maar er was in ieder geval gesprek mogelijk. Dat leek tot een minuut geleden volledig verleden tijd.

‘Wat bedoeld u daarmee, meneer Rademakers?’ vroeg ze voorzichtig. Ook al verwachtte ze geen reactie wilde ze hem niet te direct benaderen, bang dat hij weer dicht zou klappen. ‘Nou, precies zoals ik het zeg Jannie!’ klonk het nogal fel terug. Haar ogen sprongen open. Hoorde ze dat goed? Het was een opmerkelijk antwoord. Niet alleen omdat hij al twee, of misschien inmiddels wel drie jaar, geen woord had gesproken, maar ook omdat zijn reactievermogen normaliter onvoorstelbaar traag is. Zo moeten de zusters van het verzorgingstehuis echt engelen geduld hebben om hem aan het eten te krijgen. Vaak met meerdere malen uitleggen hoe hij een vork moet gebruiken. Deze reactie kwam echter niet alleen verbaal maar ook nog eens sneller dan het licht. En dat was nog niet het meest bizarre. Ze heette helemaal geen Jannie. Zo heette haar moeder.

Een jaar geleden overleed haar moeder plots na een acute hartstilstand. Helemaal plots was het voor haar eigenlijk helemaal niet. De hartaanval zag ze dan wel niet aankomen, maar dat haar moeder de grip op haar leven verloor terwijl haar man langzaamaan veranderde in een kind was overduidelijk. Haar vader was toen al in zo’n ver gevorderd stadium dat hij zijn vrouw niet meer herkende. Het leek hem dan ook niet op te vallen dat ze ineens niet meer langskwam.

Even twijfelde ze om uit te leggen dat ze Jannie niet was, maar bedacht zich op het laatste moment en besloot het gesprek als haar moeder voort te zetten. Ze sloot haar ogen en probeerde te bedenken hoe ze het beste in de rol van Jannie kon stappen. Haar ouders hadden vroeger altijd verhitte discussies. Het liep nooit echt uit op ruzie, daarvoor hadden ze te veel respect en liefde voor elkaar, maar je kon niet zeggen dat ze niet het onderste uit de kan haalde om hun gelijk te krijgen. Ze haalde diep adem en zette een norsere stem op. ‘Verdomme Kees, wees dan ook eens duidelijk!’. Haar hart klopte in haar keel. Warmte leek van haar nek op te stijgen naar haar wangen. Haar adem versnelde. Had ze dit echt tegen haar vader gezegd? Wat een ontzettend dom idee! Het bleef even stil, te lang naar haar zin. Ze had toch ook gewoon stil kunnen blijven? Moest dit nou echt? Haar maag kroop ineen en ze durfde hem niet aan te kijken. ‘Haha, zo ken ik je weer!’. Ze keek geschrokken op en zag haar vader lachen. ‘Ja, waar was je nou al die tijd Jannie?’. Hoezo waar was je? Je bedoeld dood? Waarom is dat grappig? De laatste keer dat ze haar vader sprak was hij nog bij kennis en had hij haar ook al in de war gemaakt. Dit leek dezelfde kant op te gaan. ‘Ik ben toch gewoon hier geweest’, reageerde ze. Hij schudde woest zijn hoofd. ‘Nee, nee. Ik bedoel niet letterlijk hier natuurlijk, figuurlijk. Waar was die Jannie waar ik mee trouwde?’ — ‘Hoe bedoel je?’ — ‘Ja zeg, doe nou niet alsof er niks aan de hand is. Ik ken je langer dan vandaag. We hadden toch een afspraak? Ik zou aftakelen, jij zou opklimmen. Je zou je niet aan mijn ondergang ook ten onder laten gaan. Deal is een deal Jannie, je maakt me zo verdrietig’.

‘Jeuzus christus’ zei ze totaal ontdaan terwijl ze opstond, dit keer niet in de rol van haar moeder. De sudoku en pen die op haar schoot lagen vielen op de grond. Ze was al helemaal vergeten dat die daar lagen. Maakt ook niks uit nu. Wat zei hij nou? We hadden een afspraak? Hadden haar ouders voordat hij niet meer voor rede vatbaar was iets afgesproken? Ze draaide zich om en zag dat hij niet meer naar het raam keek maar zijn ineens levendige ogen die van haar hadden gevonden. Ze schrok van zijn blik. Het was alsof je een pop aan de achterkant had aangedraaid en het voorheen levenloze ding ineens spookachtig tot leven kwam. Ze wankelde een beetje en draaide zich om, weg van zijn blik.

Laat het leven niet achter. Laat het leven niet achter. Had haar moeder in zijn ogen het leven achtergelaten? Ze dacht terug aan de tijd die haar moeder doorbracht in het verzorgingstehuis. Dat was bijna elke dag geweest. Ze bleef soms wel eens stiekem nachten slapen, alhoewel ze niet echt goed leek te slapen. Toen hij stopte met praten leek ze met de dag ouder te worden. Met haar zus had ze wel eens geprobeerd hun moeder mee te slepen naar een terrasje of voor een wandeling, maar dat weigerde ze. Ook de adviezen om eens wat leuks met vriendinnen of buren te doen werden afgeslagen. Laat het leven niet achter. Zou haar vader hebben gewild dat ze hem had gelaten? Dat ze een soort tweede leven ‘na’ haar vader zou starten? Zij was tenslotte pas midden 60 toentertijd. Zou haar moeder nog hebben geleefd als ze zich aan hun ‘afspraak’ hadden gehouden? Nee, nee.. zo moet je niet denken corrigeerde ze zich. En welk mens kan nou zo ineens afstand nemen als je praktisch je hele leven al bij elkaar bent? Maar toch. Het is niet alsof haar vader zich er überhaupt iets van zou hebben meegekregen.

Ze verzamelde wat moed en draaide zich om: ‘Dus ik moet je gewoon hier achterlaten en vergeten?’ — ‘Je hoeft me niet te vergeten, maar ik vergeet jou wel, dus voor mij hoef je hier niet te zijn’ — ‘Maar dat is waanzin!’ — ‘Misschien. Maar neem het van me aan alsof het mijn laatste cadeau is. Het is het allerlaatste wat ik je kan geven. De rest van je leven… ik geef je de rest van je leven’. Ze wreef met haar handen in haar ogen en dacht na over wat hij zei. Ze kon moeilijk verder met hem in discussie gaan. Hij maakte een goed punt en leek er voor de volle 100% achter te staan. Waarom had haar moeder zijn cadeau niet aangenomen? Ze keek op en zag dat hij weer naar het raam gedraaid was en zijn ogen leken weer vast te zitten in een staar. Hij zat exact zoals hij voor het gesprek al een paar uur had gezeten. Alsof er niets gebeurd was.

Ze raapt de sudoku en pen van de grond, ruimt de tafel op, trekt haar jas aan en verlaat de kamer met dezelfde uitspraak die ze elke dag gebruikte bij het weg gaan: ‘ik ben even een boodschap doen!’. Buiten was het inmiddels gaan regenen. Vanochtend was het bloedheet en broeierig en al lopend door de regen rook ze de regen op het warme asfalt. Eenmaal in de auto pakt ze haar telefoon uit het dashboard kastje. ‘Zal ik morgen komen ontbijten en Noah en Bram naar school brengen?’. Verstuurd. Nieuwe sms ontvangen: ‘MEEN JE DIT? Heel leuk. En pap dan?’ — ‘Die is er de dag erna ook wel weer. Ik moet het leven niet achterlaten’. Verstuurd. Nieuwe sms ontvangen: ‘Zo is het! We zien je morgen Deb. De kinderen kunnen nu al niet wachten! x’. Ze legt de telefoon weg, klikt een blikje cola open die nog ergens tussen de rest van de rommel in de auto lag, neemt een grote slok en laat zich dieper in de stoel wegzakken terwijl het koolzuur in haar mond prikkelt. Ze ademt nog een keer diep in en luistert naar de regendruppel die op het dak tikken. Laat het leven niet achter. Laat het leven niet achter. Nee, dacht ze. Dat zal ze niet meer doen.

Lieve landgenoten,

Een vijf stappenplan om te voorkomen dat het kiezen van onze regering en leider wordt gedreven door angst en onwetendheid.

Lieve landgenoten, ik zie radeloosheid en ongeloof. De gevolgen van de nieuwe Amerikaanse president zijn direct en pijnlijk zichtbaar geworden en doen zelfs degene die wel wat zagen in deze nieuwe leider hoofdschudden. Iedereen voelt het onweer rommelen in de verte, ook Nederland gaat hier wat van merken. En laten we dáár nu juist onze energie aan gaan besteden.

In maart is het onze beurt om te stemmen. Hoe gaan wij er voor zorgen dat we een regering en leider kiezen die eerlijk en rechtvaardig is en voor het gehele land op komt? Wat kan ik als burger doen om te voorkomen dat we er hier ook een zooitje van maken?

Als we iets kunnen leren van de Trump-Hillary verkiezingscampagnes is het dit: niet alles is wat het lijkt, niet alles wat je leest is waar. We leven in een tijd waarin platformen zoals Facebook bepalen wat we zien. Klikken we op een pro-Obama link, zullen we vanaf dat moment voornamelijk links georiënteerde content zien. We houden ook niet zo van confrontatie, dus onze vriendengroep bestaat voornamelijk uit mensen waar we het mee eens zijn. Dat alles geeft geen objectief beeld van wat er in het grotere geheel gaande is en zorgt voor onaangename verrassingen.

Voordat je je laat meeslepen in de op emotie en empathie inspelende campagnes met dezelfde angstzaaierij die Trump president heeft gemaakt, beloof en gun jezelf de rust en tijd om een eigen gedegen mening te vormen. Een aantal tips om te voorkomen dat je jezelf verliest in de chaos:

1. Lees de daadwerkelijke partijprogramma’s. Niet de korte en bondige samenvattingen die de media/blogs geven, maar ga naar de websites van alle politieke partijen en lees je in. Elke keer als je iets tegenkomt waar je achter staat — maakt niet uit van welke partij — schrijf je het op. Tel uit je winst.

2. Formuleer niet direct een mening maar stel eerst kritische vragen. Hoe gaat dan dan in zijn werk? Wat betekent dat voor mij en mijn buren/familie/vrienden. Hoe gaat daarvoor betaald worden? Heeft het consequenties voor andere zaken die niet met mij te maken hebben?

3. Lees je een artikel die je een bepaalde richting in stuurt/duidelijke mening neerlegt? Zoek en lees een stuk dat dit probeert te weerleggen. Warm-koud, licht-donker, zoet-zuur.

4. Wees niet bang voor feedback/meningen van mensen die er anders over denken. Dat betekent niet direct dat jij ongelijk hebt, of dat ze je niet mogen als persoon. Iedereen leeft anders en heeft andere behoeften. Wees geïnteresseerd en durf te vragen. Het is ok om het niet eens te zijn.

5. Reageer niet direct. Check bronnen. Is het een feit of mening? Laat die andere reacties er eerst maar overheen komen en lees ze met aandacht. Vraag je vriend/vriendin/echtgenoot wat ze ervan vinden. Slaap er zelfs misschien wel eerst een nachtje over.

En voor wie nu denkt: ‘daar heb ik toch helemaal geen tijd voor?’ mag zichzelf het volgende afvragen:
Als we allemaal onze stem laten afhangen van onze emoties en angsten, ons niet interesseren in onze buren, geen vragen durven te stellen of de waarheid op tafel willen… Wat voor soort regering krijgen we daar dan voor terug?

Het is helemaal niet aan de mannen om kansen te creëren en ruimte te maken voor vrouwen

Die verantwoordelijkheid is aan onszelf.

Het zal absoluut liggen aan het algoritme op de platformen en het feit dat ik vrouw ben dat ik de laatste tijd steeds meer sterke vrouwen in de entertainment industrie zichzelf zie en hoor uitspreken. Eerst dacht ik dat vervelend te vinden: ‘moet dat nou?’. Ik ben zelf altijd redelijk stellig geweest: ‘ik ben geen feminist, als we gelijkheid willen moeten we niet vechten en claimen maar moeten wij onze plek als meer dan normaal gaan beschouwen en er geen twijfel over laten bestaan dat een vrouw deze functie vervult’. Maar wie hou ik voor de gek? Dat is toch ook gewoon hetzelfde als vechten? Opkomen voor jezelf, je rechten, wensen en behoeften.

De afgelopen jaren heb ik gewapend met naïviteit en passie territorium bij elkaar geharkt en is mijn social media aanwezigheid niet alleen geweest voor een goed gevoel maar vooral als bewijs dat ook hier een plek voor vrouwen mogelijk is. Dat ik er hopelijk samen met andere hardwerkende vrouwen voor heb gezorgd dat als er nu een vrouwelijke tourmanager met een band en crew het podium op loopt, dat de vrouw gewoon wordt aangekeken en haar hand geschud. En dat de volgende vraag is: ‘dus, hoe gaan we het aanpakken?’ en niet de band te horen krijgt: ‘pittig zangeresje hebben jullie zeg’.

Mijn hoofd knikt mee terwijl ik het interview van de NRC met Roosmarijn Reijmer lees: ‘Ach.. jij bent toch een van de mannen. Pas onlangs besefte ik: nee, dat ben ik helemaal niet.’ Wat een wanhoop dat wij als vrouw zo erg het gevoel hebben dat we alleen mee kunnen spelen als we zoals de mannen zijn. En dan de regel: ‘Zit ik hier omdat ik een vrouw ben, of omdat ik goed ben?’. Man man man, pijn in mijn borst zo raak. Gisteren kwamen de woorden van Eva Jinek op haar site tot de kern van het kwaad. De vrouw trekt zich te snel terug als de kritiek weer eens enkel over het vrouw-zijn en het daarbij horende uiterlijk gaat, en niet over de inhoud. En als we heel eerlijk tegen onszelf zijn, zijn het niet de mannen die ons in dat hoekje duwen. Dat doen wij vrouwen zelf.

Afijn. Time to face the music, zoals ze dat zeggen. Ik kijk uit naar nog meer groei en acceptatie. Dat minder vrouwen klagen en meer vrouwen zich uitspreken. Dat meer vrouwen zichzelf serieuzer nemen en voor zichzelf opkomen. Dat we in de nabije toekomst hier niet meer over hoeven te praten. En dat mijn dochter en haar kleindochter zich vanzelfsprekend niet meer meten aan mannen, in hun kracht staan en zich geen enkele kans laten ontnemen.

Interview Eva Jinek
Interview Roosmarijn Reijmer